O burzach, notatkach z teatrologii, gałązkach z ołtarza i nie tylko, czyli o Bożym Ciele

Właśnie wróciliśmy z procesji. Obyło się bez burzy z piorunami, (mimo że to zjawisko podobno wyjątkowo lubi towarzyszyć Bożemu Ciału). Choć było dość duszno całkiem jak przed burzą… Czy spotkałam kogoś odstawionego jak stróż w Boże Ciało? Nie. Zresztą nie rozglądałam się za bardzo, bo myślałam o tym co się dzieje i o wykładach na temat hiszpańskiego teatru.

Lope de Vega, Calderon – ci barokowi twórcy czerpali inspiracje z procesji jak dziewczynki płatki z koszyczków. Garściami. Dlaczego nie mogło być inaczej? Już piszę.

Ciekawe ile reklamówek płatków idzie na jedną procesję. Wiem

Auto sacramentales: sama wiara to za mało

Zerknęłam w notatki z teatrologii. I sobie poprzypominałam to i owo. W krajach katolickich, święto Bożego Ciała miało rangę szczególną już od XIII wieku (autorem liturgii na ten dzień był ponoć  sam św. Tomasz z Akwinu). Ale najwystawniej obchodzono to święto w Hiszpanii. I to wcale nie przypadkiem.  I oczywiście, że chodziło o pieniądze.

Hiszpański kościół w epoce wielkich odkryć geograficznych zaczął się cholernie bogacić. Do tego doszła kwestia kontrreformacji. Władze kościoła i władze państwa postanowiły, że najlepiej będzie, gdy w Hiszpanii lud wyznawał będzie tylko jedną religię. I basta.

Dlatego procesje na Boże Ciało zaczęły przypominać istne spektakle teatralne. Tak, by lud uczestniczył w nich jak najchętniej. I przeżywał moc emocji – od rubasznej radości, po lęk związany z Tajemnicą.

W hiszpańskich miejscowościach trudno było o kogoś, kto nie był zaangażowany w organizację procesji. Trzeba było zadbać o elewacje budynków, kwiatowe dywany, muzykę i efekty specjalne. Te ostatnie były bardzo ważne – podkreślały, że nawet w tej radosnej (chwilami mocno swobodnej) atmosferze  nie wolno zapominać o Sacrum.

Tak błazeństwo mieszało się z powagą. Bo tak działała magia auto sacramentales. Maluczkim przedstawiano prawdy wiary w jak najbardziej przystępnej formie. Ciut na zasadzie propagandy – lud miał nie tylko wierzyć, ale rozumieć (lub myślał, że rozumie na ile się da) i prosić… I wierzyć, że prośby zostaną spełnione.

Od powietrza, głodu, ognia i wojny

W moim miasteczku procesja w niczym nie przypominała tej hiszpańskiej, barokowej.  Nie było szkatułkowych dekoracji (że z jednego wyskakuje drugie, a z drugiego trzecie, itd.). Organizatorzy nie przygotowali żadnych efektów specjalnych, by zaskoczyć tych, co szli.

Ale zmysły nie leniuchowały. Nie pozwalał na to zapach kadzidła, płatków kwiatów i mieszaniny potu z perfumami. Ani muskanie się w tłumie.  Ani blask złotej monstrancji czy udekorowane ołtarze (trochę jak dawne hiszpańskie sceny teatralne). Ani dźwięki: słów Pisma, pieśni, próśb…Zachowania nas od powietrza, głodu i wojny. Miałam wrażenie, że przy tym tłum najgłośniej prosił: “Zachowaj nas Panie”. I wcale się nie dziwię. Epidemia, rosnące ceny, wojna na Ukrainie – to wcale nie jest nam do niczego potrzebne.

To te moje notatki z wiedzy o teatrze i gałązka brzozowa

Brzozowe gałązki jak piorunochron

Nigdy wcześniej nie widziałam, by ołtarze dekorowane były gałązkami brzozy. Z których każdy mógł sobie wziąć jedną. Mąż powiedział, że tu tak zawsze było, ale nie wiedział dlaczego.

Sprawdziłam w sieci. Okazuje się, że te gałązki to wcale nie pamiątka z procesji. To rodzaj amuletu, który miał chronić dom przed piorunami, gradobiciem, nawałnicą…

Czyli letnie burze i procesja na Boże Ciało jednak ma ze sobą dużo wspólnego. Nawet jeśli podczas procesji nie zagrzmi.

PS. Przyznam się też, że chyba po raz drugi w życiu usłyszałam słowo “bielanki”. Pierwszy raz spotkałam się z wiedząc o istnieniu posła Adama Bielana i może dlatego jakoś dziwnie mi się skojarzyło… Kiedyś był z PiS, teraz nie wiem. Abstrahując od posła, “bielanki” to jedno z nielicznych słów w języku polskim, które mnie drażni. Jako pokutę przeczytam Życie snem i Księcia niezłomnego Calderona.