Po śmierci Aliny Balladyna wraca z lasu z pełnym dzbankiem malin, a na jej czole zostaje krwawe znamię. W streszczeniu szczegółowym najważniejszy jest jednak warunek, który napędza dalszą akcję: każda kolejna zbrodnia ma ukryć poprzednią, choć nie wszystkie postacie i znaki dają się uciszyć.
Od konkursu na maliny Balladyna dochodzi do tronu i własnego wyroku
- Akt I: Kirkor szuka żony, a konkurs malinowy ma rozstrzygnąć, którą z sióstr poślubi.
- Akt II: Balladyna zabija Alinę i wraca do chaty z jej dzbankiem.
- Akt III: Wstydzi się matki, a wspólnikiem w kolejnej zbrodni zostaje Kostryn.
- Akt IV: Giną Grabiec i Pustelnik, Wdowa zostaje wygnana, a Balladyna sięga po koronę.
- Akt V: Jako królowa sądzi zbrodnie, nie rozpoznając, że każda skarga dotyczy jej własnych czynów.
Akt I stawia obok siebie miłość Goplany i plan odzyskania tronu
Akcja zaczyna się nad Gopłem, gdzie nimfa Goplana zakochuje się w Grabcu, wiejskim chłopaku związanym z Balladyną. Chce odciągnąć go od rywalki, więc posyła sługi, Skierkę i Chochlika, by pokrzyżowali ludzkie plany. Ich ingerencja splata historię miłosną z polityczną.
Do Pustelnika przybywa Kirkor, który szuka żony. Starzec okazuje się Popielem III, prawowitym królem wygnanym przez brata Popiela IV. Kirkor obiecuje pomóc mu odzyskać władzę, a Pustelnik radzi mu poślubić ubogą, uczciwą dziewczynę.
Skierka kieruje Kirkora do chaty Wdowy. Książę poznaje jej córki, Balladynę i Alinę, lecz nie umie wybrać między nimi. Wdowa proponuje więc konkurs: ta, która pierwsza przyniesie pełny dzban malin, zostanie żoną Kirkora. Prosta próba uruchamia rywalizację, która szybko przestaje być niewinna.
Akt II zamienia zbieranie malin w pierwszą zbrodnię
Alina zbiera owoce szybciej, a Balladyna widzi, że może stracić szansę na małżeństwo z księciem. Gdy siostra proponuje, że pomoże jej znaleźć dobrego męża, Balladyna odpowiada nożem i zabija Alinę. Wraca z pełnym dzbankiem, a na czole zostaje jej krwawa plama, której nie potrafi zetrzeć.
Filon znajduje ciało Aliny i zakochuje się w zmarłej, nie znając jej historii. Pustelnik również dociera na miejsce, ale nie może już pomóc. Tymczasem Balladyna okłamuje matkę i Kirkora, twierdząc, że Alina uciekła z nieznajomym. Zgodnie z umową zostaje żoną księcia.
W tym samym akcie Goplana, rozgniewana spotkaniem Grabca z Balladyną, zamienia go w wierzbę. Fantastyczna intryga toczy się obok zbrodni, ale jej nie usprawiedliwia: decyzję o zabójstwie podejmuje sama Balladyna.
Akt III pokazuje, jak Balladyna odcina się od dawnego życia
Po ślubie Balladyna mieszka na zamku i zaczyna wstydzić się swojego pochodzenia. Wdowa, która przyjeżdża do córki, zostaje ukryta w wieży, a przed służbą przedstawiona jako mamka. Awans społeczny nie przynosi Balladynie spokoju; zmusza ją do coraz pilniejszego ukrywania przeszłości.
Kirkor wyrusza, by pomóc Pustelnikowi odzyskać tron. Balladyna odwiedza starca i błaga o usunięcie znamienia. Pustelnik rozpoznaje w nim ślad zbrodni i mówi, że jedynym lekarstwem byłoby wskrzeszenie Aliny. Balladyna nie przyznaje się do winy.
Kostryn, dowódca straży, podsłuchuje rozmowę i poznaje tajemnicę. Gdy przybywa Gralon z rozkazem od Kirkora, dochodzi do starcia. Balladyna zabija posłańca, a Kostryn staje się jej wspólnikiem. W lesie Skierka i Chochlik odnajdują koronę Lecha, która trafia do Grabca, pragnącego zakosztować królewskiego życia.
Akt IV prowadzi Balladynę od kradzieży korony do kolejnych morderstw
Na zamku odbywa się uczta, a Grabiec pojawia się jako król z prawdziwą koroną Popielów. Balladyna wymyśla historię o swoim książęcym pochodzeniu, żeby ukryć wiejskie korzenie. Gdy przychodzi Wdowa, córka publicznie się jej wypiera i każe wyrzucić ją w burzę.
Podczas uczty Balladynę dręczą wspomnienia i widzi ducha Aliny. Wdowa, oślepiona przez piorun, trafia do Pustelnika, ale mimo krzywdy nie zdradza imienia córki. Balladyna tymczasem zabija Grabca i zdobywa koronę. Pustelnik, który zna prawdę o jej pochodzeniu i zbrodni, zostaje powieszony.
Kirkor rusza przeciw uzurpatorowi, a wojsko Balladyny i Kostryna staje do walki z jego stronnikami. Kirkor ginie. Balladyna zatruwa chleb i podaje część Kostrynowi, pozbywając się wspólnika, gdy przestaje być jej potrzebny. Wraz z koroną zdobywa władzę, ale zostaje sama z ciężarem własnych czynów.
Akt V zmienia królową w sędzię własnych zbrodni
Balladyna zasiada na tronie jako władczyni. Przed sądem stają sprawy, które rozpoznaje czytelnik: zabójstwo Aliny, śmierć Pustelnika i otrucie Kostryna. Każdy wyrok wydany przez królową jest wyrokiem na nią samą, choć nie wypowiada własnego imienia.
Ostatnia skarga należy do Wdowy, która nie zdradza, że okrutna córka to Balladyna. Królowa skazuje winnych na śmierć, a po trzecim wyroku uderza w nią piorun. Nieoczekiwane nie jest samo ukaranie Balladyny, lecz sposób, w jaki sprawiedliwość dochodzi do głosu: bohaterka wydaje sprawiedliwe sądy, nie rozpoznając, że osądza własne postępowanie.
W epilogu pojawia się dziejopis Wawel, który opowiada o pochodzeniu Balladyny w sposób pełen pochlebstw i sprzeczności. Ten komiczny finał podważa powagę oficjalnych kronik i przypomina, że historię można opowiadać tak, by schlebiała władzy.
Cztery dni akcji ściskają historię w ciąg przyczyn i skutków
Wolne Lektury podają, że wydarzenia dramatu rozgrywają się w ciągu czterech dni, w baśniowej, prasłowiańskiej przeszłości nad Gopłem. Ten krótki czas pomaga zrozumieć gwałtowne tempo fabuły: od konkursu malinowego do walki o koronę prowadzi kilka decyzji, a każda następna ma zatrzeć ślad poprzedniej.
Uważam, że znak na czole Balladyny najlepiej czytać jako widzialny ślad, którego bohaterka nie potrafi usunąć, choć może ukrywać go przed innymi. Podobny mechanizm winy i żądzy władzy pojawia się w Makbecie Williama Szekspira, natomiast fantastyczne istoty ingerujące w los ludzi przywołują romantyczną balladę Świtezianka Adama Mickiewicza. Te podobieństwa pomagają uchwycić, jak Słowacki łączy baśniową scenerię z polityczną tragedią.
Pełny tekst dramatu, wraz z podziałem na akty i sceny, udostępniają Wolne Lektury. Przy powtórce najłatwiej śledzić nie samą listę zgonów, lecz to, jak każda zbrodnia zmienia relacje Balladyny z matką, Kirkorem i Kostrynem.