Przysłowia i powiedzenia o koniach znane są od wieków i w większości zakątków całego świata. I nic dziwnego, ponieważ konie towarzyszyły ludziom od zarania dziejów. Poniżej podróż przez różne kultury: od Polski, przez Anglię i Hiszpanię, po Mongolię, Chiny czy dawną Amerykę Północną.
Chyba nikogo specjalnie nie zaskoczę, jeśli napiszę teraz, że najbardziej ponadczasowe wydają mi się właśnie słowa Indian Północnoamerykańskich. Ale wpis powstał – jak zwykle, jako temat do rozmowy (z kimś lub samym/samą sobą).
1. Darowanemu koniowi… 🎁🐴
Motyw uniwersalny: jak dostajesz coś za darmo, nie wybrzydzaj.
- Darowanemu koniowi w zęby się nie zagląda. (Polska)
- A caballo regalado no le mires el diente. (Hiszpania)
- Einem geschenkten Gaul schaut man nicht ins Maul. (Niemcy)
- À cheval donné, on ne regarde pas les dents. (Francja)
- Don’t look a gift horse in the mouth (Wlk. Brytania)
Szczerze? Jeśli chodzi o ogłoszenia „oddam konia za darmo” to… bardzo bym chciała, żebyśmy wszyscy mieli tyle pieniędzy i szacunku do koni, byśmy brali te konie garściami i zapewniali im spokojne, godne życie lub śmierć.
Osobiście jestem też przeciwniczką traktowania zwierząt jak rzeczy. Jak skarpetek od cioci, która wpadła do Pepco czy nawet zobowiązującej kolii z diamentów.
2. Kolejność ma znaczenie 🔄
Konie uczą, że nie wszystko można odwrócić.
- „Put the cart before the horse.” – czyli nie stawiaj wozu przed koniem, nie rób rzeczy w złej kolejności (Wlk. Brytania)
- Konia z rzędem temu, kto…” – nagroda za rzecz, którą uważa się za niewykonalną (Polska)
- „路遙知馬力，日久見人心 (lù yáo zhī mǎlì, rì jiǔ jiàn rénxīn) – „Długa droga sprawdza siłę konia, długi czas – serce człowieka.” (Chiny)
Zdecydowanie: konie i chaos to coś, co kompletnie się nie klei.
3. Cierpliwość i rozsądek 🧘♀️
Najbardziej podoba mi się japońskie powiedzenie o modleniu się w końskie ucho 😀
- Hold your horses – wstrzymaj się, nie pędź (Wlk. Bryt.)
- You can lead a horse to water, but you can’t make it drink.” – można stworzyć warunki, ale nie zmusić do działania (Wlk. Bryt.)
- „घोड़े बेचकर सोना / گھوڑے بیچ کر سونا(ghoṛe bechkar sonā) – „spać jak sprzedawszy konie” ⇒ spać jak zabity, bez zmartwień (Indie/Pakistan)
- 馬の耳に念仏” (uma no mimi ni nenbutsu) – „modlitwy w końskie ucho” ⇒ mówić do kogoś, kto i tak nie słucha (Japonia)
4. Koń i człowiek – wspólny los 🤝
- Dobry koń – dobra broń. Dawniej odnosiło się to do znaczenia dobrych koni w wojennych potyczkach. Ale dziś konie też mogą nas obronić przed niejednym złem (Polska),
- Łaska pańska na pstrym koniu jeździ – łaska możnych/wpływowych jest kapryśna (Polska)
- Pańskie oko konia tuczy – nikt tak nie zadba o twoje interesy, jak ty sam (Polska)
- A Mongol without a horse is like a bird without wings – Mongoł bez konia jest jak ptak bez skrzydeł (Mongolia)
- At ölür meydan kalır, yiğit ölür şan kalır – Koń umrze – zostaje arena; wojownik umrze – zostaje sława (Turcja)
- الخيلُ معقودٌ بنواصيها الخيرُ إلى يوم القيامة – „Dobro jest związane w grzywach koni aż do Dnia Ostatecznego. (świat arabski)
5. Mniej znane (ale wciąż używane) przysłowia polskie o koniach
- I w sto koni nie dogoni.
O kimś albo o czymś bardzo szybkim, nieosiągalnym. Nawet gdyby zaprząc sto koni, nie uda się dogonić. - Jak spaść, to z wysokiego konia.
Lepiej zaryzykować upadek z wysoka (np. ważnego stanowiska, ambitnego planu), niż zaliczyć drobną, nieistotną porażkę. W tle jest myśl: jak już przegrywać, to „z rozmachem”. - Konia kują, żaba nogę podstawia.
Przysłowie o kimś, kto wtrąca się niepotrzebnie w cudze sprawy, choć wcale go to nie dotyczy. - Koń ma cztery nogi i też się potknie.
Nawet najlepszym zdarzają się błędy. Jeśli koń potrafi się potknąć, to tym bardziej człowiek może się pomylić. - Koń ma wielki łeb, niech się martwi.
Zabawne powiedzenie: niech martwi się ktoś inny (silniejszy, mądrzejszy, przeznaczony do tego), ja nie będę. Usprawiedliwienie braku odpowiedzialności. - Na koniu jedzie, a konia szuka.
O kimś, kto ma coś tuż pod nosem, ale tego nie zauważa. Szuka rozwiązania problemu, choć ono jest już w jego rękach. - Święty Marcin na białym koniu jedzie
11 listopada – w dzień św. Marcina – może spaść śnieg i zacząć się zima)
6. Związki frazeologiczne z koniem w roli głównej
- końskie zdrowie (Polska) – znaczenie: zdrowie na medal; niestety to nieprawda, bo konie chorują często i groźnie (tyle tylko, że nauczyły się, że nie wolno pokazywać po sobie, że coś jest nie tak, bo stado porzuci, przestanie szanować, etc.),
- końska dawka (Polska) – duża dawka (np. leku); biorąc pod uwagę wagę konia – często wchodzą w grę spore objętościowo dawki,
- czarny koń/dark horse (Polska, Wlk. Brytania) – kiedy ktoś np. okaże się czarnym koniem (tyleż niespodziewanym, co niepodważalnym zwycięzcą),
- błyskać sromem (Polska) – to fachowe określenie dotyczące momentów w życiu klaczy, może oznaczać również desperację kobiet w szukaniu uwagi u mężczyzn.
7. Konie w powiedzeniach Indian Północnoamerykańskich
If you act silly from atop your horse, then the horse becomes silly too.
Gdy jeździec zachowuje się głupio, i koń robi się głupi.
W języku Navajo:
Łį́į́’ bikáá’dę́ę́’ t’óó dzidiigisgo łį́į́’ ałdó’ t’óó diigis łeh!
Znaczenie: jeśli się zachowujesz głupio, jadąc konno/robiąc coś (np. bez kontroli), koń (symbolicznie: narzędzie, towarzysz) też zacznie „działać źle”.
Do not change horses in the middle of the river.
Nie zmienia się koni w środku rzeki.
Znane Native American Proverb (powiedzenie rdzennych Amerykanów)
Znaczenie: nie zmieniaj strategii/nie podejmuj radykalnych decyzji, gdy jesteś już pośrodku trudnej sytuacji.
Becoming one with the spirit of the horse
Stawanie się jednym z duchem konia.
W języku Lakota: Šhuŋg nağí kičhí okižhu
To wyrażenie spotyka się w kontekście hodowli i relacji między człowiekiem a koniem w kulturze Lakota. Znaczenie: nie chodzi o dominację nad koniem, ale o duchową więź, współistnienie.
Źródła:
W. Kopaliński: Słownik symboli; Słownik Frazeologiczny Języka Polskiego (red. S. Skorupka); Wielki słownik języka polskiego PAN (wsjp.pl); Oxford Dictionary of Proverbs; Merriam-Webster Online Dictionary; Cambridge Dictionary; Wikipedia; Refranero Multilingüe – Instituto Cervantes; Duden Online; Expressio.fr; Kotowaza.org; JMdict / Wiktionary; Rekhta.org; Türk Dil Kurumu (tdk.gov.tr); Islamicity.org; Sunnah.com; thefirstscout.blogspot.com; Mindful Ecotourism; Reddit
Najnowsze komentarze